Nie zawsze. Jeśli umowę kredytu podpisało dwoje małżonków jako współkredytobiorcy, to co do zasady każde z nich może wytoczyć powództwo samodzielnie – nie ma obowiązku, aby pozew składali wspólnie. Jednocześnie w praktyce wspólny pozew bywa wygodniejszy, bo ułatwia rozliczenia i ogranicza ryzyko dwóch osobnych procesów. Najbezpieczniej jest dobrać strategię do treści umowy i sytuacji rodzinnej (wspólność majątkowa, rozdzielność, rozwód).
Co na to orzecznictwo: czy „muszą” być wszyscy kredytobiorcy
Przez dłuższy czas w sądach pojawiał się spór, czy przy żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu występuje tzw. współuczestnictwo konieczne po stronie powodowej, czyli czy w procesie muszą brać udział wszyscy kredytobiorcy. Sprawę rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z 19 października 2023 r., sygn. III CZP 12/23: w sprawie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców. To oznacza, że w typowej sprawie frankowej (gdy małżonkowie są współkredytobiorcami) sąd nie powinien odrzucać pozwu tylko dlatego, że pozew złożyła jedna osoba.
Kiedy pozew w sprawie frankowej może złożyć tylko jedno z małżonków?
Sytuacja jest najprostsza, gdy:
- umowę podpisała jedna osoba (drugi małżonek nie jest stroną umowy) – wtedy pozywa tylko strona umowy,
- małżonkowie są współkredytobiorcami, ale jedna osoba nie chce lub nie może działać – druga może pozwać samodzielnie,
- po rozwodzie byli małżonkowie pozostają współkredytobiorcami – każdy może dochodzić roszczeń we własnym imieniu.
Warto rozróżnić: „czy można wnieść pozew” (często tak, samodzielnie) oraz „jak potem rozliczyć skutki wyroku” (tu wspólny pozew bywa prostszy).
Kiedy wspólny pozew bywa lepszym rozwiązaniem
Nawet jeśli nie ma formalnego przymusu, są sytuacje, w których wspólny pozew jest bardziej praktyczny:
- gdy celem jest nie tylko ustalenie nieważności, ale też pełne rozliczenie wpłat – łatwiej wtedy „zamknąć” temat w jednym postępowaniu,
- gdy małżonkowie nadal spłacają kredyt wspólnie i chcą jednego harmonogramu czynności procesowych,
- gdy chodzi o spójne stanowisko co do tego, czy umowę „odfrankowić”, czy dążyć do nieważności.
W skrócie: samodzielny pozew zwykle jest dopuszczalny, ale wspólny często ogranicza liczbę niewiadomych na etapie rozliczeń.
Dlaczego w sprawach frankowych mówi się o ochronie konsumenta
W wielu umowach frankowych spór dotyczy tego, czy konsument miał realną możliwość zrozumienia mechanizmu umowy: przeliczeń, spreadu, ryzyka kursowego. Orzecznictwo TSUE mocno akcentuje, że ochrona konsumenta ma być skuteczna, a nie „na papierze”, i że zasady proceduralne nie powinny nadmiernie utrudniać dochodzenia praw. W wyroku z 10 czerwca 2021 r. (sprawy połączone C-776/19–C-782/19) Trybunał wskazał m.in., że bieg przedawnienia roszczeń konsumenta nie może startować w sposób, który czyniłby ochronę iluzoryczną, gdy konsument nie miał możliwości poznania swoich praw. To podejście wzmacnia argument, że konsument powinien mieć realną drogę do sądu – także wtedy, gdy relacje między współkredytobiorcami są trudne (np. po rozstaniu).
Co z rozliczeniami, jeśli pozywa tylko jeden małżonek
To jest najczęstsze „ale”. Jeżeli w procesie występuje tylko jeden współkredytobiorca, to i tak trzeba mieć plan na finisz:
- kto i w jakim zakresie ma otrzymać zwrot wpłat,
- jak rozliczyć raty płacone z konta wspólnego, a jak z kont osobistych,
- czy i jak uregulować wzajemne rozliczenia między małżonkami (szczególnie po rozwodzie).
W praktyce część osób wybiera jeden pozew „na start”, a potem – zależnie od przebiegu sprawy – dopina rozliczenia z drugim współkredytobiorcą osobno.
Odpowiedź brzmi: nie, oboje małżonkowie nie muszą składać pozwu razem, nawet jeśli oboje podpisali umowę jako współkredytobiorcy – potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego (III CZP 12/23). Wspólny pozew bywa jednak korzystny organizacyjnie, bo ułatwia rozliczenia i zwykle zmniejsza liczbę sporów „po drodze”. Jeśli chcesz, możesz wkleić (anonimowo) informację: czy oboje jesteście wpisani jako kredytobiorcy oraz czy jesteście po rozwodzie / w rozdzielności majątkowej – podpowiem, która ścieżka zwykle jest prostsza.